Chuẩn mực xã hội
Kỹ năng

Cái giá của những quy chuẩn xã hội

Tại sao chúng ta cảm thấy vui mừng khi làm một việc nào đó, nhưng lại không vui khi được trả tiền để làm việc đó?

Hãy hình dung bạn mời một người mà bạn quý mến đến nhà dùng bữa cùng gia đình bạn vào một dịp đặc biệt nào đó.

Bữa ăn diễn ra rất vui vẻ và thoải mái, người bạn đó cũng khen các món ăn nhà bạn rất ngon và hợp khẩu vị. Tuy nhiên, sau khi bữa ăn kết thúc, người bạn đó nhìn bạn và mỉm cười cảm ơn bạn và gia đình vì bữa ăn, đồng thời hỏi người ấy nợ bạn bao nhiêu, rồi rút 200.000đ trong ví ra đưa cho bạn và hỏi liệu 200 đã đủ chưa hay phải 300?

Lúc này, bạn cảm thấy hình tượng của người đó hoàn toàn sụp đổ, có thể bạn thậm chí còn cảm thấy tức giận và ghét bỏ người đó.

Tại sao lại như thế? Tại sao một lời đề nghị trả tiền trực tiếp lại khiến cho bữa ăn mất vui như thế? Chẳng phải 200.000đ vẫn tốt hơn là miễn phí hay sao?

Điều này cũng xảy ra tương tự khi có ai đó nhờ ta giúp một việc gì nhẹ nhàng chẳng hạn như xách hộ họ túi đồ, ta có thể rất sẵn lòng vui vẻ giúp đỡ, nhưng khi họ nói họ sẽ trả cho ta 10.000đ để xách đồ giúp họ, có lẽ ta không những không giúp mà còn cảm thấy bị xúc phạm vì điều này.

Chuyện này xảy ra là do chúng ta đang sống trong một xã hội với những quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường cùng tồn tại song song. Trong đó:

Quy chuẩn xã hội là những yêu cầu thân thiện giữa con người với con người như: anh/chị có thể xách giúp tôi túi đồ này được không? Bạn lấy hộ mình cái kia được không? Cháu giúp bà qua đường được không?… Các quy chuẩn này thường không đòi hỏi sự đáp trả tức thời, bạn có thể lấy giúp họ cái này cái kia mà không nhất thiết phải yêu cầu họ lấy lại cái gì khác cho bạn.

– Còn các quy chuẩn thị trường thường liên quan đến tiền bạc như lương, giá cả, tiền thuê nhà, tiền lãi,… Những mối quan hệ thị trường này ám chỉ tới các lợi ích so sánh và sự thanh toán tức thời.

Khi chúng ta đặt các quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường trên hai con đường riêng biệt, cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.

Còn khi các quy chuẩn xã hội và thị trường va chạm nhau thì vấn đề sẽ nảy sinh, chẳng hạn như khi bạn giúp đỡ một ai đó một cách tự nguyện và có thiện ý, thì cả đôi bên có thể đều vui vẻ vì lúc đó chúng ta đang áp dụng các quy chuẩn xã hội.

Nhưng chỉ cần người được giúp đỡ đề cập đến tiền, kể cả khi không đưa tiền trực tiếp, tức là người đó đã đưa các quy chuẩn thị trường vào các trao đổi xã hội, thì các chuẩn xã hội sẽ bị phá vỡ, người đi giúp đỡ sẽ cảm thấy bị tổn thương, thậm chí mối quan hệ giữa hai người cũng bị rạn nứt.

Hãy lưu ý đến điều này:

Một khi đã mắc lỗi, thì việc hồi phục mối quan hệ xã hội là rất khó, một khi đã đề cập đến tiền bạc, thì đối phương sẽ ghi nhớ điều này suốt một thời gian dài về sau.

Tuy nhiên, liệu việc giúp đỡ lẫn nhau có luôn luôn miễn phí và khiến cả đôi bên đều thấy thoải mái?

Đi nhờ xe của một người bạn đến một địa điểm khá gần thì được, nhưng yêu cầu họ chở mình từ nơi này đến nơi khác cách nhau hơn chục cây số và mỗi lần đi tốn của họ rất nhiều thời gian, trong khi ta hoàn toàn có thể đi xe ôm hoặc các phương tiện công cộng khác thì người bạn đó có thể cảm thấy mình đang bị lợi dụng.

Vậy có cách nào để mình trả ơn cho người giúp đỡ mình một cách nhanh chóng mà không phải dùng tiền mặt trực tiếp hoặc nhắc đến tiền không?

Câu trả lời là có. Ta có thể thay tiền bằng quà.

Hãy tặng quà để tỏ lòng biết ơn
Ảnh: Pixabay

Thay vì đưa tiền mặt trực tiếp, hãy tặng họ một món quà, nhưng lưu ý là không được để họ biết giá tiền của món quà đó.

Người nhận định giá món quà bao nhiêu thì tuỳ họ, họ có thể biết trước giá trị của món quà đó, nhưng người tặng tuyệt đối không được nói hoặc ghi sẵn giá tiền trên món quà, tránh nhắc đến tiền hết mức có thể.

Vì nếu làm như vậy, ta vô tình kết hợp quy chuẩn xã hội và quy chuẩn thị trường với nhau, lại tạo ra mâu thuẫn và lại một lần nữa, mắc lỗi như khi đề cập đến việc trả ơn bằng tiền.


  • Tại sao chúng ta lại có ham muốn đối với những thứ miễn phí ngay cả khi nó không phải cái chúng ta thật sự cần?
  • Tại sao chúng ta không thể bắt mình làm những việc chúng ta muốn làm?
  • Tại sao chúng ta thường đánh giá quá cao những gì mình có?
  • Các lựa chọn đã khiến chúng ta bị phân tán khỏi mục tiêu như thế nào?
  • Đã bao nhiêu lần chúng ta mua một món hàng hạ giá không phải vì chúng ta cần nó mà bởi vì sau đợt hạ giá thì chúng ta sẽ không bao giờ mua được với giá đó nữa?
  • Vì sao một đôi vợ chồng đang cãi nhau lại nhìn thấy nguyên nhân tranh cãi của họ hoàn toàn khác nhau?
  • Liệu một loại thuốc đắt tiền sẽ làm chúng ta cảm thấy khoẻ hơn so với loại thuốc rẻ tiền hơn?
  • Tại sao chúng ta thường xuyên không trung thực?
  • Tại sao khi có cơ hội, nhiều người trung thực cũng sẽ gian lận?
  • Tại sao khi làm những việc liên quan đến tiền, chúng ta lại trung thực hơn?

Cuốn sách Phi lý trí của tác giả Dan Ariely có thể giúp bạn trả lời tất cả những câu hỏi trên và thậm chí còn nhiều hơn thế nữa. Hãy sở hữu một cuốn và khám phá thêm nhiều điều thú vị về kinh tế học hành vi qua cuốn sách này nhé.

Nếu bạn đã đọc bản tiếng Việt, hãy thử đọc thêm bản tiếng Anh để biết thêm một số thuật ngữ trong kinh tế học hành vi, bởi khi dịch ra tiếng Việt thì tuỳ vào người dịch mà lại có những cụm từ khác nhau, thiếu tính nhất quán.

Đồng thời, từ ngữ và giọng văn mà tác giả sử dụng rất dễ hiểu và dễ đọc, phù hợp cho những bạn nào muốn cải thiện khả năng tiếng Anh thông qua việc đọc sách.

MUA SÁCH NGAY!

Đọc thêm:  Review sách Kinh tế học hài hước

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *